Değişken Geliri Olanlar İçin Bütçe Hazırlama

Kısa cevap: Değişken gelir bütçesi, gelirin en düşük olduğu aya göre kurulur. Sabit bir "maaş" belirlersiniz, kendinize her ay o kadar ödersiniz. Fazlası tampon hesaba gider. Zayıf aylarda o tampondan çekersiniz. Böylece geliriniz dalgalanırken harcamalarınız sabit kalır.

Neden klasik bütçe işe yaramıyor?

Klasik yöntem tek bir sayıyla başlar: aylık net gelir. Serbest çalışanda böyle bir sayı yok. Bir ay üç proje kapanır, ertesi ay hiçbiri. Ödeme vadesi 30 gün diye konuşulur, 60 günde yatar.

Sorun harcama tarafında da büyür. Bol geçen ayda yaşam standardı yükselir. Sonra düşen gelirle o standardı taşımak imkânsızlaşır. Fark kredi kartına biner. Bu döngü, düzenli maaşlı birinin hiç yaşamadığı bir baskı yaratır.

Çözüm gelirin dalgalanmasını engellemek değil. Dalgalanmayı sizinle harcamalarınız arasına bir tampon koyarak emmek.

1. Adım: Gerçek geçmiş verinizi çıkarın

Tahminle başlamayın. Rakama başlayın.

• Son 12 ayın tüm gelir girişlerini aya göre listeleyin.
• 12 ay yoksa 6 ay yeterli, ama daha temkinli davranın.
• En düşük ayı, en yüksek ayı ve ortalamayı not edin.
• Ortalamanın değil, en düşük ayın altını çizin. Planınızın çıpası o.

Aynı işi giderler için de yapın. Sabit giderler (kira, aidat, internet, sigorta, kredi taksiti) ile değişken giderler (market, ulaşım, dışarıda yemek) ayrı ayrı toplansın. Aylık giderleri azaltma başlıklarında anlatılan kesinti mantığı burada işinize yarar: değişken kalemlerde ne kadar aşağı inebileceğinizi bilmek, kriz ayında elinizi rahatlatır.

2. Adım: Kendinize sabit maaş yazın

Bu, değişken gelir bütçe kurmanın kalbi. İşletmeniz (yani siz) size her ayın aynı gününde aynı tutarı öder.

• Maaşı, son 12 ayın en düşük iki ayının ortalamasına yakın tutun.
• Bu tutar tüm sabit giderleri ve temel değişken giderleri karşılamalı.
• Karşılamıyorsa problem bütçede değil, gider yapısında. Sabit gider seviyesini düşürmek gerekir.
• İki hesap kullanın: gelirlerin düştüğü iş hesabı, maaşın yatırıldığı yaşam hesabı.

Yaşam hesabındaki para sizin. İş hesabındaki para henüz sizin değil. Bu ayrım, iyi geçen aylarda gereksiz harcamayı ciddi biçimde azaltır.

3. Adım: Gelir tamponunu doldurun

Tampon, acil durum fonundan farklıdır. Acil durum fonu hastalık, arıza, işsizlik gibi şoklar için. Tampon ise sadece gelir düzensizliğini düzeltir.

1. Hedef: en az 2, ideal olarak 3 aylık maaşınız kadar tampon.
2. Bol geçen aylarda maaşı yükseltmeyin. Fazlayı tampona aktarın.
3. Tampon dolduktan sonra fazlayı sıraya koyun: vergi, borç, acil durum fonu, yatırım.
4. Tampondan çektiğinizde bunu kayıp saymayın. Sistem çalışıyor demektir.

4. Adım: Vergi ve prim payını hemen ayırın

Serbest çalışanın en sık düştüğü tuzak bu. Faturaya yazılan tutarın tamamı gelir gibi görünür, sonra dönem sonunda büyük bir ödeme çıkar.

• Her tahsilatta belirli bir yüzdeyi ayrı bir hesaba aktarın.
• Oranı muhasebecinizle birlikte, kendi vergi rejiminize göre belirleyin.
• Bu hesaba yıl içinde asla dokunmayın.
• Stopaj, geçici vergi ve prim takvimini bir yere yazın. Vergi optimizasyonu ve indirilebilir gider konularını öğrenmek, ayırdığınız payın bir kısmını size geri kazandırır.

Sağlık sigortası primi de bu grupta. Düzenli maaş yokken sigorta seçimi bir lüks değil, gelir kesintisine karşı sigortadır.

5. Adım: Giderleri katmanlara ayırın

Esneklik burada devreye giriyor. Giderlerinizi üç katmana bölün.

Bol ayda sıra tersten işler: önce büyüme katmanı beslenir, esnek katman en son. Kredi kartı borcu varsa büyüme payının tamamı oraya gitsin. Değişken gelirle kart borcu bir arada yürütülmesi en zor ikilidir.

6. Adım: Haftalık kontrol alışkanlığı

Aylık bütçe, geliri düzensiz olan için çok uzun bir dönem. Haftalık bakın.

• Bu hafta kaç para tahsil edildi?
• Bekleyen fatura ve vadeler ne durumda?
• Tampon seviyesi hedefin neresinde?
• Önümüzdeki 60 günde büyük bir ödeme var mı?

15 dakika yeter. Alacak takibi de buraya dahil: gecikmiş bir tahsilat, bütçenizi bozan en yaygın sebep.

7. Adım: Gelir tabanını genişletin

Bütçe savunmadır. Saldırı, gelir çeşitliliğidir.

• Tek müşteriye bağımlılık, gelir dalgalanmasının ana kaynağıdır.
• Mümkünse bir kısmını aylık bakım/danışmanlık anlaşmasına çevirin. Küçük ama düzenli gelir, bütçenizin zeminini yükseltir.
• Pasif gelir ve yan iş kanalları, düşük sezonda tamponun ömrünü uzatır.
• Sözleşmelere peşin ödeme oranı ve gecikme şartı yazın.