Acil Durum Fonu Oluşturmanın Önemi
Kısa cevap: Acil durum fonu, işini kaybettiğinde, hastalandığında ya da beklenmedik bir masrafla karşılaştığında borçlanmadan ayakta kalmanı sağlayan nakit rezervidir. Hedef, zorunlu giderlerinin 3-6 aylık tutarını ayrı bir hesapta tutmaktır. Gelirin düzensizse 9-12 aya çıkar. Sıfırdan başlıyorsan önce tek bir hedefe odaklan: bir aylık gider. Gerisi zamanla gelir.
Acil durum fonu tam olarak nedir?
Acil durum fonu, harcamak için değil, harcamamak için biriktirdiğin paradır. Üç özelliği vardır:
- Likit: 24 saat içinde ulaşabilmelisin.
- Ayrı: Günlük harcama hesabında durmamalı.
- Değer kaybetmeyen: Fiyatı dalgalanan varlıklarda tutulmaz.
Yani hisse senedi, kripto ya da uzun vadeli bağlanmış bir yatırım acil durum fonu değildir. Bunlar yatırım rehberinin konusu. Acil durum fonu yatırım değil, sigortadır.
Acil durum sayılan ve sayılmayan harcamalar
| Acil durum | Acil durum değil |
|---|---|
| İşten çıkarılma, gelir kesintisi | İndirimdeki telefon |
| Beklenmedik sağlık masrafı | Yıllık tatil |
| Kombi, buzdolabı arızası | Mobilya yenileme |
| Araç arızası, zorunlu tamir | Araç modelini yükseltme |
| Acil ev tadilatı (su kaçağı vb.) | Düğün, hediye, bayram harcaması |
Sağ sütundaki kalemler öngörülebilir. Onlar için ayrı birikim kalemleri açılır. Bütçe hazırlama rehberinde anlatılan "hedefli kumbara" mantığı burada işe yarar.
Ne kadar biriktirmelisin?
Rakamı duygularla değil, hesapla belirle. Üç adım:
- Zorunlu aylık giderini yaz. Kira, fatura, market, ulaşım, kredi taksiti, sigorta, temel sağlık. Kafe, abonelik, alışveriş dahil değil.
- Bu tutarı çarp. Aşağıdaki tabloya göre kendi katsayını seç.
- Sonucu hedef olarak sabitle. Gelirin artınca hedefi de güncelle.
| Durumun | Hedef |
|---|---|
| Kadrolu çalışan, tek kişi, kirada değil | 3 ay |
| Kadrolu çalışan, kirada, bakmakla yükümlü olduğu kişi var | 6 ay |
| Serbest çalışan, freelancer, komisyonla çalışan | 9-12 ay |
| Tek gelirli hane | 6-9 ay |
Örnek: Zorunlu giderin 25.000 TL ve kadrolu çalışıyorsun, kiradasın. Hedefin 150.000 TL. Bu rakam ilk bakışta büyük görünür. Bu yüzden parçalara böl.
Kademeli hedefler
- Kademe 1: 1 haftalık gider. Genelde birkaç haftada toplanır. Psikolojik olarak en önemlisi.
- Kademe 2: 1 aylık gider. Küçük krizlerin çoğunu karşılar.
- Kademe 3: 3 aylık gider. Gerçek güvenlik burada başlar.
- Kademe 4: Tam hedefin.
Fonu nasıl hızlı kurarsın?
- Otomatik talimat ver. Maaş günü, hesabına para girdikten bir gün sonra sabit tutar aktarılsın. Kalanla yaşa.
- Ayrı bir banka seç. Kartı olmayan, uygulamada ilk ekranda görünmeyen bir hesap ideal.
- Düzensiz gelirleri komple aktar. Prim, ikramiye, vergi iadesi, satılan eşya parası. Bunları hayat standardına eklersen fon hiç oluşmaz.
- Bir gideri kalıcı kes. Kullanılmayan abonelikler, pahalı tarifeler, gereksiz sigorta ek paketleri. Aylık giderleri azaltma başlığında bunun listesi var.
- Yan gelir varsa etiketle. Pasif gelir ve yan işlerden gelen tutarın tamamını fona yönlendirmek, süreyi yarıya indirir.
Yüksek faizli borcun varsa sıralama ne olmalı?
Kredi kartı borcu, acil durum fonundan daha pahalıdır. Faiz, birikimin getirisinden yüksektir. Mantıklı sıra şu:
- 1 aylık gider kadar mini fon kur. Bu, yeni borç doğmasını engeller.
- Yüksek faizli borcu agresif kapat. Kredi kartı ve kişisel kredi stratejileri burada devreye girer.
- Borç bitince aynı taksit tutarını fona yönlendir.
Mini fon olmadan borç kapatmaya çalışırsan, ilk arıza seni yine karta yöneltir. Döngü kırılmaz.
Fonu nerede tutmalısın?
- Vadesiz + günlük getirili hesap: Anında erişim, düşük ama sıfır olmayan getiri.
- Kısa vadeli mevduat (7-32 gün): Enflasyona karşı biraz koruma sağlar, erişim hâlâ hızlıdır.
- Para piyasası / likit fon: İş günü içinde nakde döner. Fonun büyük kısmı için uygundur.
Pratik bir bölüşüm: %25 anında erişilebilir hesapta, %75 likit fonda veya kısa vadeli mevduatta.
Fonu kullandıktan sonra ne olacak?
- Suçluluk hissetme. Fon zaten bunun için